{"id":488,"date":"2026-01-30T20:25:11","date_gmt":"2026-01-30T20:25:11","guid":{"rendered":"https:\/\/dabrowa.piotrdlugosz.edu.pl\/blog\/?page_id=488"},"modified":"2026-01-31T07:53:41","modified_gmt":"2026-01-31T07:53:41","slug":"z-kart-historii-wojennej-dabrowy-o-uratowanej-zydowce-przez-rodzine-pietow","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/dabrowa.piotrdlugosz.edu.pl\/blog\/?page_id=488","title":{"rendered":"Z kart historii wojennej D\u0105browy: o uratowanej \u017byd\u00f3wce przez rodzin\u0119 Pi\u0119t\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Wydawa\u0142oby si\u0119, i\u017c D\u0105browa jako ma\u0142a wie\u015b, le\u017c\u0105ca nieco na uboczu, oddalona od ,,Cesarskiego Go\u015bci\u0144ca\u201d oraz linii kolejowej, by\u0142a bezpieczna podczas wojennej zawieruchy. W spo\u0142ecznej pami\u0119ci tamtych czas\u00f3w pojawia si\u0119 ob\u00f3z jeniecki w Pustkowie, w kt\u00f3rym to ludzie z D\u0105browy i okolicznych wsi pracowali. Wielu s\u0142ysza\u0142o i widzia\u0142o Blizn\u0119 z poligonem, na kt\u00f3rym Niemcy testowali rakiety V-2. Prawdopodobnie najlepiej znanym epizodem z czas\u00f3w okupacji by\u0142o rozstrzelanie partyzant\u00f3w przy\u0142apanych przez Niemc\u00f3w ko\u0142o drogi na Bratkowice w Trzciannie. O tym tragicznym wydarzeniu z przesz\u0142o\u015bci \u015bwiadczy pomnik z nazwiskami poleg\u0142ych partyzant\u00f3w w miejscu rozstrzelania oraz zbiorowa mogi\u0142a na bratkowickim cmentarzu.<\/p>\n

W tym roku up\u0142ywa 81. rocznica zako\u0144czenia wojny i nadal spo\u0142eczna pami\u0119\u0107 oraz wspomnienia o krwawych wydarzeniach z czas\u00f3w okupacji od\u017cywaj\u0105 nie tylko podczas przypadaj\u0105cych rocznic. Przy czym nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, i\u017c interpretacja historii zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w. Inaczej patrz\u0105 na ni\u0105 Niemcy, \u017bydzi czy Ukrai\u0144cy. Mo\u017cna powiedzie\u0107, i\u017c jest ona dostosowywana do bie\u017c\u0105cych potrzeb politycznych. Niestety narracja historyczna jest uwik\u0142ana w ideologi\u0119 i polityk\u0119, co dobrze wida\u0107 na przyk\u0142adzie wewn\u0119trznego sporu o reparacje wojenne dla Polski od Niemc\u00f3w.<\/p>\n

Innym gor\u0105cym i kontrowersyjnym tematem jest kwestia Zag\u0142ady \u017byd\u00f3w. \u015arodowiska \u017cydowskie w Polsce i poza jej granicami cz\u0119sto stawiaj\u0105 tez\u0119, i\u017c w trakcie wojny Polacy donosili, wydawali \u017byd\u00f3w i byli gorsi od okupant\u00f3w. Szmalcownictwo mia\u0142o by\u0107 powszechne. Zazwyczaj twierdzenia te s\u0105 podparte jednostkowymi przyk\u0142adami. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym trudno stwierdzi\u0107, jaka by\u0142a rzeczywista skala tego zjawiska.<\/p>\n

Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, i\u017c na terenie Generalnej Guberni za pomoc \u017bydom grozi\u0142a \u015bmier\u0107. Czas wojenny to walka o prze\u017cycie, niepewno\u015b\u0107, bieda i brak nadziei na zmian\u0119. Codzienno\u015b\u0107 okupacyjna pe\u0142na by\u0142a l\u0119ku i strachu przed aresztowaniem, wywiezieniem na roboty do Niemiec czy te\u017c \u015bmierci\u0105 z r\u0105k niemieckich okupant\u00f3w, jak te\u017c bandyt\u00f3w wykorzystuj\u0105cych okazj\u0119.<\/p>\n

Nastr\u00f3j grozy z czas\u00f3w wojny w naszej okolicy portretuje W\u0142adys\u0142aw D\u0142ugosz w swoich wspomnieniach. Pisze on, i\u017c: \u201ew Nowej Wsi (ko\u0142o Pstr\u0105gowej, P.D.) prze\u017cywa\u0142em deportacj\u0119 \u017byd\u00f3w z Czudca i Rzeszowa oraz straszliw\u0105 ich masakr\u0119 w lasach g\u0142ogowskich, niedaleko wioski Rogo\u017anicy. Dwie olbrzymie, zbiorowe mogi\u0142y jeszcze dzisiaj wprawiaj\u0105 w zadum\u0119 licznych, zwykle obecnych w tych mieszanych lasach, grzybiarzy. W Nowej Wsi do\u015b\u0107 wcze\u015bnie po op\u0142otkach powiadano, \u017ce z obozu jenieckiego spod Frysztaka uda\u0142o si\u0119 kilkunastu je\u0144com uciec i \u017ce niekt\u00f3rzy z nich przebywaj\u0105 w lasach czudeckich, a nawet nie raz, nie dwa o chleb po wsiach prosili, a w Pstr\u0105gowej to nawet po cha\u0142upach regularnie obiaduj\u0105. W\u0142a\u015bnie w tych strasznych czasach bezdzietny J\u00f3zef Pi\u0119ta z D\u0105browy przyj\u0105\u0142 z \u017con\u0105 od id\u0105cych na \u015bmier\u0107 \u017byd\u00f3w \u2018na wychowek\u2019 \u017byd\u00f3weczk\u0119\u201d.<\/p>\n

\"\"

Aniela Pi\u0119ta z Krysi\u0105. Zdj\u0119cie z archiwum Agaty Augustyn.<\/p><\/div>\n

Jak wynika z powy\u017cszej relacji, mimo gro\u017c\u0105cej \u015bmierci za ratowanie i przechowywanie \u017byd\u00f3w, w D\u0105browie znalaz\u0142a si\u0119 rodzina, kt\u00f3ra zachowa\u0142a si\u0119 heroicznie. Takich rodzin w Polsce oraz na Podkarpaciu by\u0142o wiele, o czym pisz\u0105 El\u017cbieta R\u0105czy i Igor Witowicz w ksi\u0105\u017cce pt. Polacy ratuj\u0105cy \u017byd\u00f3w na Rzeszowszczy\u017anie w latach 1939\u20131945<\/em>. Na Podkarpaciu prawdopodobnie najlepiej znana jest tragiczna historia rodziny Ulm\u00f3w z Markowej. Za swoje cz\u0142owiecze\u0144stwo zap\u0142acili oni najwy\u017csz\u0105 cen\u0119 \u2013 zostali rozstrzelani w 1944 r. za ukrywanie \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

W cytowanej publikacji pojawia si\u0119 wpis, z kt\u00f3rego wynika, i\u017c J\u00f3zef Pi\u0119ta z D\u0105browy ukrywa\u0142 pi\u0119cioletni\u0105 Karolin\u0119 Weiss. Za powy\u017csz\u0105, pe\u0142n\u0105 heroizmu i po\u015bwi\u0119cenia postaw\u0119, nie trafi\u0142 on do grona Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata, tj. listy uhonorowanych przez pa\u0144stwo Izrael za ocalenie \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

W cytowanej publikacji pojawia si\u0119 wpis, z kt\u00f3rego wynika, i\u017c J\u00f3zef Pi\u0119ta z D\u0105browy ukrywa\u0142 pi\u0119cioletni\u0105 Karolin\u0119 Weiss. Za powy\u017csz\u0105, pe\u0142n\u0105 heroizmu i po\u015bwi\u0119cenia postaw\u0119, nie trafi\u0142 on do grona Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata, tj. listy uhonorowanych przez pa\u0144stwo Izrael za ocalenie \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

\"\"

Fragment z ksi\u0105\u017cki E. R\u0105czy i I. Witowicz.<\/p><\/div>\n

Id\u0105c tropem pami\u0119tnika W\u0142adys\u0142awa D\u0142ugosza, znajdujemy w cytowanej ksi\u0105\u017cce potwierdzenie dzielnego zachowania rodziny Pi\u0119t\u00f3w. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, i\u017c powodzenie tego dzia\u0142ania zale\u017ca\u0142o r\u00f3wnie\u017c od s\u0105siad\u00f3w i ludzi \u017cyj\u0105cych w\u00f3wczas we wsi. Gdyby nie ich postawa, ca\u0142a ta historia prawdopodobnie nie zako\u0144czy\u0142aby si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie. W Markowej znalaz\u0142 si\u0119 bowiem cz\u0142owiek, kt\u00f3ry doni\u00f3s\u0142 Niemcom na Ulm\u00f3w, a ci wymordowali zar\u00f3wno ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w, jak i ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 Ulm\u00f3w. D\u0105browianie zachowali si\u0119 szlachetnie i mimo wiedzy o \u201edziecku\u201d Pi\u0119ty nie ujawnili prawdy o pochodzeniu ma\u0142ej Krysi.<\/p>\n

Dzisiaj \u015bwiadk\u00f3w tamtych czas\u00f3w jest niewielu. Jednak pytany J\u00f3zef D\u0142ugosz \u2013 jeden z najstarszych mieszka\u0144c\u00f3w D\u0105browy \u2013 m\u00f3wi, i\u017c pami\u0119ta ma\u0142\u0105, bawi\u0105c\u0105 si\u0119 dziewczynk\u0119 ko\u0142o domu Pi\u0119t\u00f3w. W\u00f3wczas je\u017adzi\u0142o si\u0119 wozami konnymi drog\u0105 biegn\u0105c\u0105 w d\u00f3\u0142, obok gospodarstwa Pi\u0119t\u00f3w. Dzisiaj domu ju\u017c nie ma, ale dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Stanis\u0142awa Perlickiego \u2013 przyrodniego brata uratowanej Krysi \u2013 mo\u017cemy zobaczy\u0107 go na fotografii. Budynek by\u0142 po\u0142o\u017cony nieopodal sklepu, po dolnej stronie.<\/p>\n

\"\"

Dom Pi\u0119t\u00f3w w D\u0105browie, w kt\u00f3rym ukrywana by\u0142a Krysia. Zdj\u0119cie z archiwum Stanis\u0142awa Perlickiego.<\/p><\/div>\n

Staraj\u0105c si\u0119 lepiej pozna\u0107 tamt\u0105 histori\u0119, warto skupi\u0107 si\u0119 na rodzinie Pi\u0119t\u00f3w. J\u00f3zef Pi\u0119ta mia\u0142 dw\u00f3ch braci: Leona, nauczyciela w Pstr\u0105gowej, oraz Stanis\u0142awa \u2013 ksi\u0119dza sprawuj\u0105cego pos\u0142ug\u0119 w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej, o kt\u00f3rym pisa\u0142 Grzegorz Maro\u0144 w publikowanych u nas materia\u0142ach. Sam J\u00f3zef Pi\u0119ta by\u0142 na robotach we Francji, a w D\u0105browie posiada\u0142 gospodarstwo, w kt\u00f3rym by\u0142y krowy i konie. Wraz z \u017con\u0105 Aniel\u0105 zajmowali si\u0119 rolnictwem. Jako cz\u0142owiek z do\u015bwiadczeniem migracyjnym mia\u0142 jednak szerokie horyzonty umys\u0142owe. Ponadto dw\u00f3jka jego braci uzyska\u0142a status inteligencji, co mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o niepospolito\u015bci tej rodziny.<\/p>\n

\"\"

Z lewej strony J\u00f3zef Pi\u0119ta. Zdj\u0119cie z archiwum Stanis\u0142awa Perlickiego.<\/p><\/div>\n

Sama historia pochodzenia ma\u0142ej Krysi nie jest do ko\u0144ca wyja\u015bniona. Stanis\u0142aw Perlicki twierdzi, \u017ce dziewczynka zosta\u0142a znaleziona przy torach, na \u0142\u0105kach, w trakcie sianokos\u00f3w. Pi\u0119ta mia\u0142 znale\u017a\u0107 zawini\u0105tko, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 dziecko. Inn\u0105 wersj\u0119 podaje Agata Augustyn, kt\u00f3ra dostarczy\u0142a zdj\u0119cie Anieli Pi\u0119ty z Krysi\u0105. Wed\u0142ug niej dziewczynka zosta\u0142a przywieziona do D\u0105browy przez krewnych Pi\u0119t\u00f3w z Tarnowa. Rodzina \u015bwiadomie zdecydowa\u0142a si\u0119 na ten krok, zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce na wsi \u0142atwiej b\u0119dzie zapewni\u0107 jej \u017cywno\u015b\u0107 i bezpiecze\u0144stwo.<\/p>\n

Prawdopodobnie wersja Agaty Augustyn jest bli\u017csza prawdzie, gdy\u017c w cytowanej ksi\u0105\u017cce R\u0105czy i Witowicza pojawia si\u0119 informacja o wieku Krysi \u2013 mia\u0142a ona pi\u0119\u0107 lat. Je\u015bli trafi\u0142a do Pi\u0119t\u00f3w w tym wieku, trudno przypuszcza\u0107, aby by\u0142a niemowl\u0119ciem w zawini\u0105tku. By\u0107 mo\u017ce jednak wiek ten zosta\u0142 ustalony dopiero po wojnie i w chwili przybycia do D\u0105browy mog\u0142a mie\u0107 dwa lub trzy lata. A sama historia jak twierdzi Agata Augustyn by\u0107 mo\u017ce pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 obronn\u0105, mia\u0142a by\u0107 zas\u0142on\u0105 przed ewentualnymi nieprzyjemno\u015bciami.<\/p>\n

Faktem jest, \u017ce ma\u0142a Krysia zadomowi\u0142a si\u0119 u Pi\u0119t\u00f3w i szcz\u0119\u015bliwie prze\u017cy\u0142a tam wojn\u0119. w\u00a0 Po jej zako\u0144czeniu organizacje \u017cydowskie oferowa\u0142y jej wyjazd do Izraela, lecz z tej propozycji nie skorzysta\u0142a. Chodzi\u0142a do szko\u0142y w D\u0105browie, a nast\u0119pnie ucz\u0119szcza\u0142a do szko\u0142y rolniczej w Trzcianie. Tam odwiedza\u0142 j\u0105 Stanis\u0142aw Perlicki wraz ze swoj\u0105 mam\u0105. Po uko\u0144czeniu szko\u0142y pracowa\u0142a na Podkarpaciu. Stanis\u0142aw Perlicki widywa\u0142 j\u0105 p\u00f3\u017aniej z synami na grobie Pi\u0119t\u00f3w, po\u0142o\u017conym w Trzcianie ko\u0142o kaplicy.<\/p>\n

Zaprezentowana historia ukazuje bohaterstwo i heroizm rodziny Pi\u0119t\u00f3w oraz wysokie morale mieszka\u0144c\u00f3w D\u0105browy. W czasie pe\u0142nym napi\u0119\u0107, \u015bmierci i g\u0142odu ludzie cz\u0119sto tracili sw\u00f3j ludzki charakter i \u0142amali normy spo\u0142eczne. Ch\u0119\u0107 przetrwania, zdobycia jedzenia czy korzy\u015bci maj\u0105tkowych bywa\u0142a silniejsza ni\u017c postawa zbli\u017cona do ewangelicznego Samarytanina, nios\u0105cego bezinteresown\u0105 pomoc obcemu.<\/p>\n

Warto zachowa\u0107 t\u0119 histori\u0119 dla m\u0142odych pokole\u0144, aby wiedzia\u0142y, \u017ce pochodz\u0105 ze spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3ra nie splami\u0142a si\u0119 ,,szmalcownictwem\u201d w czasie okupacji i ocali\u0142a jedno ludzkie istnienie od zag\u0142ady. Przypadek ten pokazuje, i\u017c wie\u015b w czasie wojny nie by\u0142a nieczu\u0142a na ludzk\u0105 krzywd\u0119 i solidarnie ochrania\u0142a \u017byd\u00f3w skazanych na \u015bmie\u0107 przez niemieckiego okupanta.<\/p>\n

Piotr D\u0142ugosz<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wydawa\u0142oby si\u0119, i\u017c D\u0105browa jako ma\u0142a wie\u015b, le\u017c\u0105ca nieco na uboczu, oddalona od ,,Cesarskiego Go\u015bci\u0144ca\u201d oraz linii kolejowej, by\u0142a bezpieczna podczas wojennej zawieruchy. W spo\u0142ecznej pami\u0119ci tamtych czas\u00f3w pojawia si\u0119 ob\u00f3z jeniecki w Pustkowie, w kt\u00f3rym to ludzie z D\u0105browy i okolicznych wsi pracowali. Wielu s\u0142ysza\u0142o i widzia\u0142o Blizn\u0119 z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-488","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dabrowa.piotrdlugosz.edu.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dabrowa.piotrdlugosz.edu.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/dabrowa.piotrdlugosz.edu.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dabrowa.piotrdlugosz.edu.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dabrowa.piotrdlugosz.edu.pl\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=488"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dabrowa.piotrdlugosz.edu.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":499,"href":"https:\/\/dabrowa.piotrdlugosz.edu.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/488\/revisions\/499"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dabrowa.piotrdlugosz.edu.pl\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}